Gmach KGB i więzienie na Łukiszkach w Wilnie – miejsca represji wobec Polaków podczas II wojny światowej.
W centrum Wilna znajdują się dwa historyczne obiekty, które w czasie II wojny światowej stały się symbolem sowieckiego i niemieckiego terroru wobec ludności polskiej: gmach KGB (dawniej NKWD) oraz więzienie na Łukiszkach.
Gmach KGB, obecnie mieszczący Muzeum Ofiar Ludobójstwa, był miejscem przesłuchań, tortur i egzekucji. W jego murach działały instytucje represji – od carskiego sądu, przez Gestapo, po sowieckie NKWD i KGB. W pomieszczeniach zachowały się cele, izolatki oraz sala egzekucji, gdzie wykonywano wyroki śmierci.
Więzienie na Łukiszkach, zbudowane w latach 1901–1904, było jednym z najokrutniejszych miejsc odosobnienia w regionie. Przetrzymywano tu tysiące Polaków – uczestników powstań, żołnierzy Armii Krajowej, duchownych i cywilów. W czasie sowieckiej okupacji NKWD dokonywało tu masowych egzekucji, a podczas okupacji niemieckiej więźniowie byli wywożeni do Ponar – miejsca masowych mordów.
Dziś oba miejsca są ważnymi punktami pamięci narodowej, gdzie odbywają się uroczystości upamiętniające ofiary represji.
Autor zdjęć Zbigniew Zagórski.
